امروز و ساعت دقیقه می باشد.

درباره مجموعه شعر «یک مشت شعر نگفته»

محصول توصیه شده

درباره مجموعه شعر «یک مشت شعر نگفته»

هری لوید در یکی از فیلم های معروفش که در دهه ۶۰ از تلویزیون زیاد پخش می شد، در خیابانی در مکزیک راه می رود که دو طرف خیابان جنگ خونینی بین دو طرف در کار است، اما قهرمان فیلم بدون توجه به توپ و تفنگ و کشتارها، با خونسردی بدون توجه به آنچه در پیرامونش رخ می دهد و بی آنکه تصور کند که ممکن است خودش نیز تا لحظه ای دیگر هدف گلوله ای اتفاقی قرار گیرد، در خیابان راه می رود و شماره کفش مردگان را نگاه می کند تا کفشی برای خودش انتخاب کند. او دزد کفش نیست تنها کفشی برای پاهای برهنه خود می خواهد اما هم اوست که سرانجام خاتمه دهنده جنگ است. وضعیت این تراژدی مضحک، نوشتن شعر در این وضعیت است. نوشتن کار هولناکی است و نوشتن شعر، خوفناک ترین، خودخواهانه ترین و ضروری ترین کار. در یک شعر به نام «شعر ناتمام»، خطابش شعرهای بالقوه است که هنوز بالفعل نشده اند. آنها گویا خطر بیشتری دارند: به شعر نگفته ام/خرده ای نیست اگر/ معنا نمی دهد/به شعر نگفته ام/گفته ام/بازی را چند چند ببازد! /گفته ام که خاطرش بماند/نیامدن بهتر از آمدن است/ گفته ام خیالش راحت باشد/ ما را حتی/به جرم شعرهای نگفته هم گردن می زنند.

چگونه می شود آدمی چیزی را نگوید؟ چرا چیزها به جای اینکه بیان نشوند، باید بیان شوند؟ آیا امر حقوقی حاکم بر وضعیت ها از همه یک مجرم متحرک ساخته است؟ مجرمی که به محض «بیان کردن»، در مکانیسم حقوقی می تواند کمیتی پیدا کند. مکانیسم حقوقی تنها در این حالت دستش گشاده است. چیزها باید بیان شوند، حتی سکوت دیگر واجد کمیت امر حقوقی می شود. مگر در قوانین وجود ندارد که اگر «خوانده به دادگاه» از جرمی آگاه باشد و سکوت کند، خود عمل مجرمانه انجام داده است؟ بنابراین، سکوت آدمی نیز واجد امری قابل اندازه گیری است. اما باید «نگفتن» را از سکوت جدا کرد. متهم از نگفتنش بیشتر آزار می بیند تا سکوتش. آنچه گفته نمی شود باید گفته شود. این چیزی است که امر حقوقی از فرد مطالبه می کند. در این شعر، عبارتِ «نیامدن بهتر است» هم حاکی از طنز تلخ موجود در آن و هم تفکیک آن از سکوت کردن است. درنیامدن، حرکت است. حرکتِ نیامدن. یعنی درنیامدن باید حرکتی باشد که نه تنها بالفعل نیست بلکه فقدانی در بالقوگی نیامدن است. این رسالتی است که شعر برعهده گرفته است. زین پس شعر، بالفعل نمی شود، فقدانش را در آنچه بالقوگی خودش است، حفظ می کند. این رسالت شعر است.

وضعیت به طرز هولناکی، بدل به امر حقوقی شده است و شعر در این معرکه گام می زند، باطل الاباطیل است، چیزهایی که بیان می شوند، آسان تر در وزنه بطالت و سودمندی قرار می گیرند لیکن آنچه بیان نمی شود، چه؟ برای وضعیت های موجود، بیان شدن ضرورت است و بیان نشدن، تهدیدی عظیم است. و به هر تقدیر شعر در بازی و رقابتِ جهان کمی شده، وارد می شود و عامدانه می بازد، ظفرمندانه تا پای خط پایان می رود لیکن پایش را آن سوی خط نمی گذارد. شعر خود را بیان نمی کند؛ دست بر قضا بیان می شود تا بیان شدن خود را انکار کند. در کارزار راه می رود، خطر می کند، بی آنکه پروای خویش داشته باشد. شعر، پرهیزگار نیست و کناره گیری اش در حد نظاره کردن نیست، همراه کارزارِ سودآور نیست، راه رفتن در میانه یا کناره کارزار است، زیرا تصادف و بخت را به محک می گذارد.

حال برای شاعر چه فرق می کند زیرا «به جرم شعرهای نگفته هم گردن می زنند…»

امیرهوشنگ افتخاری راد
پی نوشت:
پیش از این، معمول بود که وقتی می خواستند اولین مجموعه شعر چاپ شده ای را معرفی کنند در پایان معرفی، منتقد اظهار امیدواری می کرد که نوید یک شاعر بااستعداد را دهد. اما مرور زمان نشان می دهد تنها استمرار در نوشتن است که شاعر می سازد؛ استمراری که همیشه ناتمام باقی می ماند.
مجموعه شعر «یک مشت شعر نگفته» نوشته مسعود رفیعی، با فرض استمرار در کار در سلسله کار شاعری قرار می گیرد. لیکن زمانه نوشتن نقد بر مجموعه شعر به روشی که پیش از این مرسوم بوده که به اصلاح نقاط مثبت و منفی آن نقل شود، یا ایرادات گرامی آن بیان شود، یا اینکه چگونه نوشته می شد، بهتر بود، دیگر راضی کننده نیست. زیرا در موقعیتی هستیم که اگر خود شاعر جست وجوگری و تجربه های ذهنی نکند، کم کاری از خود اوست و کار شاعری، تنها استمرار و پوستی سخت می طلبد و در این راه خود او بهتر از هر کسی می داند که چه چیزی را ننویسد. از این رو، با وجود بعضی اضافات و توصیفات دستمالی شده ای که مانع ایجاز، استعاره، تعلیق و تخیل در عموم مجموعه شعرها می شود، لیکن سرانجام تشخیص با خود شاعر است زیرا سراسر سنت نقد به اصطلاح ادبی ما، دست کم از دهه ۴۰ به این سو، واجد همه این دست اشارات است. شعر معاصر یا مدرن ما که نقطه عزیمت آن نیماست، به صد سالگی نزدیک می شود، در این مسیر که کوتاه هم نیست، تجربه های بسیار و البته محدودی را بنا به ضرورت هایی، شاعران از سر گذرانده اند، بنابراین تنها ابلهان چیزهای بازیافته را مبدا و شاهکار خود تلقی می کنند و چرخ اختراع شده را برای بار چندم به نام خود می زنند.
بنابراین قرائت شعر اگر چنین چیزی قایل باشیم همان ایجاد خط مجانب با یک اثر هنری است، برای این کار به قول آدورنو، فرضا فلسفه می تواند هنر را متعین کند. آنچه در قطعه بالا آمد، امکانی است که نظریه بالقوگی آگامبن در قرائت کردن می دهد. البته اصلا به این معنا نیست که باید مصداقی برای آن فلسفه پیدا کرد بلکه کارکرد آن همان خط مجانب است؛ خطی که در کنار منحنی خود حرکت می کند مرتب به آن نزدیک می شود اما هیچ گاه به آن تلاقی نمی کند.

 

روزنامه شرق

 

باز نشرجامع ترین پورتال ایرانیان berooztarinha.com

 

logo berooztarinha small مگان فاکس در حال خرید

هری لوید در یکی از فیلم های معروفش که در دهه ۶۰ از تلویزیون زیاد پخش می شد، در خیابانی در مکزیک راه می رود که دو طرف خیابان جنگ خونینی بین دو طرف در کار است، اما قهرمان فیلم بدون توجه به توپ و تفنگ و کشتارها، با خونسردی بدون توجه به آنچه در پیرامونش رخ می دهد و بی آنکه تصور کند که ممکن است خودش نیز تا لحظه ای دیگر هدف گلوله ای اتفاقی قرار گیرد، در خیابان راه می رود و شماره کفش مردگان را نگاه می کند تا کفشی برای خودش انتخاب کند. او دزد کفش نیست تنها کفشی برای پاهای برهنه خود می خواهد اما هم اوست که سرانجام خاتمه دهنده جنگ است. وضعیت این تراژدی مضحک، نوشتن شعر در این وضعیت است. نوشتن کار هولناکی است و نوشتن شعر، خوفناک ترین، خودخواهانه ترین و ضروری ترین کار. در یک شعر به نام «شعر ناتمام»، خطابش شعرهای بالقوه است که هنوز بالفعل نشده اند. آنها گویا خطر بیشتری دارند: به شعر نگفته ام/خرده ای نیست اگر/ معنا نمی دهد/به شعر نگفته ام/گفته ام/بازی را چند چند ببازد! /گفته ام که خاطرش بماند/نیامدن بهتر از آمدن است/ گفته ام خیالش راحت باشد/ ما را حتی/به جرم شعرهای نگفته هم گردن می زنند.

چگونه می شود آدمی چیزی را نگوید؟ چرا چیزها به جای اینکه بیان نشوند، باید بیان شوند؟ آیا امر حقوقی حاکم بر وضعیت ها از همه یک مجرم متحرک ساخته است؟ مجرمی که به محض «بیان کردن»، در مکانیسم حقوقی می تواند کمیتی پیدا کند. مکانیسم حقوقی تنها در این حالت دستش گشاده است. چیزها باید بیان شوند، حتی سکوت دیگر واجد کمیت امر حقوقی می شود. مگر در قوانین وجود ندارد که اگر «خوانده به دادگاه» از جرمی آگاه باشد و سکوت کند، خود عمل مجرمانه انجام داده است؟ بنابراین، سکوت آدمی نیز واجد امری قابل اندازه گیری است. اما باید «نگفتن» را از سکوت جدا کرد. متهم از نگفتنش بیشتر آزار می بیند تا سکوتش. آنچه گفته نمی شود باید گفته شود. این چیزی است که امر حقوقی از فرد مطالبه می کند. در این شعر، عبارتِ «نیامدن بهتر است» هم حاکی از طنز تلخ موجود در آن و هم تفکیک آن از سکوت کردن است. درنیامدن، حرکت است. حرکتِ نیامدن. یعنی درنیامدن باید حرکتی باشد که نه تنها بالفعل نیست بلکه فقدانی در بالقوگی نیامدن است. این رسالتی است که شعر برعهده گرفته است. زین پس شعر، بالفعل نمی شود، فقدانش را در آنچه بالقوگی خودش است، حفظ می کند. این رسالت شعر است.

وضعیت به طرز هولناکی، بدل به امر حقوقی شده است و شعر در این معرکه گام می زند، باطل الاباطیل است، چیزهایی که بیان می شوند، آسان تر در وزنه بطالت و سودمندی قرار می گیرند لیکن آنچه بیان نمی شود، چه؟ برای وضعیت های موجود، بیان شدن ضرورت است و بیان نشدن، تهدیدی عظیم است. و به هر تقدیر شعر در بازی و رقابتِ جهان کمی شده، وارد می شود و عامدانه می بازد، ظفرمندانه تا پای خط پایان می رود لیکن پایش را آن سوی خط نمی گذارد. شعر خود را بیان نمی کند؛ دست بر قضا بیان می شود تا بیان شدن خود را انکار کند. در کارزار راه می رود، خطر می کند، بی آنکه پروای خویش داشته باشد. شعر، پرهیزگار نیست و کناره گیری اش در حد نظاره کردن نیست، همراه کارزارِ سودآور نیست، راه رفتن در میانه یا کناره کارزار است، زیرا تصادف و بخت را به محک می گذارد.

حال برای شاعر چه فرق می کند زیرا «به جرم شعرهای نگفته هم گردن می زنند…»

http://www.aftabir.com/images/article/break.gif

امیرهوشنگ افتخاری راد
پی نوشت:
پیش از این، معمول بود که وقتی می خواستند اولین مجموعه شعر چاپ شده ای را معرفی کنند در پایان معرفی، منتقد اظهار امیدواری می کرد که نوید یک شاعر بااستعداد را دهد. اما مرور زمان نشان می دهد تنها استمرار در نوشتن است که شاعر می سازد؛ استمراری که همیشه ناتمام باقی می ماند.
مجموعه شعر «یک مشت شعر نگفته» نوشته مسعود رفیعی، با فرض استمرار در کار در سلسله کار شاعری قرار می گیرد. لیکن زمانه نوشتن نقد بر مجموعه شعر به روشی که پیش از این مرسوم بوده که به اصلاح نقاط مثبت و منفی آن نقل شود، یا ایرادات گرامی آن بیان شود، یا اینکه چگونه نوشته می شد، بهتر بود، دیگر راضی کننده نیست. زیرا در موقعیتی هستیم که اگر خود شاعر جست وجوگری و تجربه های ذهنی نکند، کم کاری از خود اوست و کار شاعری، تنها استمرار و پوستی سخت می طلبد و در این راه خود او بهتر از هر کسی می داند که چه چیزی را ننویسد. از این رو، با وجود بعضی اضافات و توصیفات دستمالی شده ای که مانع ایجاز، استعاره، تعلیق و تخیل در عموم مجموعه شعرها می شود، لیکن سرانجام تشخیص با خود شاعر است زیرا سراسر سنت نقد به اصطلاح ادبی ما، دست کم از دهه
۴۰ به این سو، واجد همه این دست اشارات است. شعر معاصر یا مدرن ما که نقطه عزیمت آن نیماست، به صد سالگی نزدیک می شود، در این مسیر که کوتاه هم نیست، تجربه های بسیار و البته محدودی را بنا به ضرورت هایی، شاعران از سر گذرانده اند، بنابراین تنها ابلهان چیزهای بازیافته را مبدا و شاهکار خود تلقی می کنند و چرخ اختراع شده را برای بار چندم به نام خود می زنند.
بنابراین قرائت شعر اگر چنین چیزی قایل باشیم همان ایجاد خط مجانب با یک اثر هنری است، برای این کار به قول آدورنو، فرضا فلسفه می تواند هنر را متعین کند. آنچه در قطعه بالا آمد، امکانی است که نظریه بالقوگی آگامبن در قرائت کردن می دهد. البته اصلا به این معنا نیست که باید مصداقی برای آن فلسفه پیدا کرد بلکه کارکرد آن همان خط مجانب است؛ خطی که در کنار منحنی خود حرکت می کند مرتب به آن نزدیک می شود اما هیچ گاه به آن تلاقی نمی کند.

تاریخ: ۱۳۹۰/۱۲/۰۵ | بازدید:
مطالب تصادفی
مطالب مرتبط
ارسال نظر در "درباره مجموعه شعر «یک مشت شعر نگفته»"

(نمایش داده نمی شود)

پر کردن مواردی که * دارد، الزامیست.